FAO Uyardı: Hürmüz Boğazı'ndaki Darboğaz Gıda Enflasyonunu Tetikleyebilir

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Başekonomisti Maximo Torero, Hürmüz Boğazı'nda ticaret akışının kesintiye uğramasının tarım için hayati gübre ve enerji tedarikinde ciddi bir darboğaza neden olduğunu belirterek, bu sorunun çözülmemesi halinde dünyanın yeni bir gıda kriziyle karşı karşıya kalabileceğini ve gıda enflasyonunun yıl sonuna doğru hızlanabileceğini söyledi.

Dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, aynı zamanda Körfez ülkelerinin gübre piyasalarına erişimini sağlayan kilit bir tedarik rotasıdır. Küresel gübre ticaretinin yaklaşık yüzde 30'u bu boğazdan geçerken, üre, amonyak ve azotlu gübrelerin büyük bir kısmı bölgeden ihraç edilmektedir. Boğazdaki aksaklıklar enerji fiyatlarını ve nakliye maliyetlerini artırarak tarımsal üretim maliyetlerini doğrudan etkilemekte ve gıda fiyatları üzerinde baskı oluşturmaktadır.

Torero, ABD/İsrail-İran arasındaki savaş sonrasında Hürmüz Boğazı'nda gübre tedarikinde üç aydan uzun süredir yaşanan büyük çaplı kesintinin etkilerini değerlendirdi. Savaş öncesinde küresel gübre tedarik zincirinin yüzde 35'i ve fosfatlı gübre arzının yüzde 20'sinin geçtiği boğazda akışın önemli ölçüde azaldığını belirten Torero, savaşın başlangıcından bu yana petrolde yüzde 50, gazda yüzde 25 ve ürede yüzde 55 oranında fiyat artışı yaşandığını hatırlattı. Ayrıca navlun ve bunker yakıt maliyetlerinin sırasıyla yüzde 43 ve yüzde 58 arttığını belirten Torero, "Tüm bu girdiler gıda üretimini ve verimini etkiliyor. Emtia fiyatlarında artışlar görmeye başladık: mısırda yüzde 9, soya fasulyesinde yüzde 25, buğdayda yüzde 8, pirinçte ise yüzde 2 ila 9 arasında. Fiyatların seyri, Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelere bağlı" dedi.

Önceki hasat döneminden kalan stoklar sayesinde fiyatların henüz fazla artmadığını ancak yıl ortası veya sonuna doğru yükselişin hızlanabileceğini ve yeniden gıda enflasyonu sorunu yaratabileceğini ifade eden Torero, "Özellikle Asya'da gıda enflasyonunda hızlanma görüyoruz. Bu etki Afrika, Latin Amerika ve gelişmiş ülkelere yayılabilir. Sorun bu yılın sonuna veya gelecek yıla doğru derinleşebilir. Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti bir arz darboğazıdır. Tarım için temel girdilerin arzının neredeyse üçte biri kısıtlandı ve bu sorun çözülmezse ciddi bir gıda krizi yaşama olasılığımız yüksek. Ticaret akışı yeniden başlarsa olumlu olur ancak ekim takvimi başladığı için etkileri mutlaka göreceğiz" diye konuştu.

FAO Gıda Fiyat Endeksi'nin savaşla birlikte yükseldiğini ancak Kovid-19 dönemindeki seviyelerin altında olduğunu belirten Torero, enerji ve taşıma maliyetlerindeki artışın gıda fiyatları üzerinde önemli bir etken olduğunu söyledi. Hürmüz Boğazı'ndaki kesintinin gıda üzerinde çok yönlü etkileri olduğuna işaret eden Torero, "Önümüzdeki dönemde gıda üretiminin daha düşük olacağını biliyoruz. Sorunun derinliği Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelere bağlı. Ancak El Nino etkisini göstermeye başlarsa ve önemli ihracatçı ülkeleri etkilerse durum hızla kötüleşebilir. Beni en çok endişelendiren bu çünkü arz kısıtının etkisi henüz emtia fiyatlarına tam olarak yansımadı" dedi.

Emtia fiyatlarının arttığını ve gıda enflasyonuna etkisinin başladığını belirten Torero, "El Nino beklendiği gibi etkisini gösterirse fiyatlardaki sıçrama çok hızlı ve büyük olabilir. Bu bizi daha ciddi bir sorunla karşı karşıya bırakır. Mesajım, en azından insan kaynaklı sorunların durdurulması. Hürmüz Boğazı açılır ve ticaret akışı başlarsa sorunun şiddeti azalır çünkü bu, petrol ve taşımacılık maliyetlerini düşürür" değerlendirmesinde bulundu.

Uluslararası Gübre Birliği verilerine göre, Orta Doğu küresel gübre ticaretinde kritik bir rol oynuyor. İran, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn, 2024'te küresel amonyak ticaretinin yüzde 23'ünü, üre ticaretinin yüzde 34'ünü ve amonyumlu fosfat ticaretinin yüzde 18'ini gerçekleştirdi. Daha geniş ölçekte, Orta Doğu dünya genelindeki başlıca gübre ihracatının yaklaşık yüzde 30'unu sağlıyor. En yaygın ticareti yapılan azotlu gübre türü olan üre bu açıdan özellikle risk altında; 2024'te yaklaşık 18,5 milyon ton üre Hürmüz Boğazı üzerinden ihraç edildi. Boğazdaki deniz taşımacılığında uzun süreli bir aksama, küresel gübre piyasalarında hızla hissedilecek ciddi etkilere yol açabilir.