Küresel maden üretiminde lider ülkeler belli oldu: Türkiye 20. sırada

Mineraller, enerjiden inşaata, imalattan yüksek teknolojiye kadar ekonominin her alanında temel girdi olarak öne çıkıyor. Ancak dünya mineral üretiminin dağılımının, doğal kaynakların coğrafi dağılımı kadar ülkelerin enerji ve sanayi gücüne de bağlı olduğu görülüyor. Avusturya Maliye Bakanlığı verileriyle hazırlanan bir çalışma, 2024 yılında dünya genelinde toplam 19,86 milyar metrik ton mineral üretildiğini ortaya koydu. Bu miktar; metaller, boksit ve elmas gibi endüstriyel mineraller ile kömür, ham petrol ve doğal gaz gibi mineral yakıtları da kapsıyor. Sıralama, değer değil hacim bazlı olduğu için, özellikle kömür ve petrol gibi yüksek tonajlı ürünler ülkelerin sıralamasında ana belirleyici oluyor.

Çin, 5 milyar 341,4 milyon metrik tonluk üretimle açık ara dünya lideri konumunda. Bu üretim, küresel toplamın yüzde 26,9'una denk gelirken, Çin'in madenciliğinde kömür ağırlığı dikkat çekiyor. Ülkenin 2024 yılı kömür üretimi yaklaşık 4,8 milyar metrik ton olarak kayıtlara geçti. ABD ise 2 milyar 397,4 milyon tonla ikinci sırada bulunuyor ve dünya üretiminin yüzde 12,1'ini karşılıyor; ülkenin bu yüksek pozisyonunda ham petrol ve doğal gaz üretimi belirleyici oldu.

Rusya, Hindistan ve Avustralya ilk beşi tamamlıyor. Rusya, fosil yakıtların yanı sıra altın ve baz metallerde de önemli üretici; Hindistan dünyanın önde gelen kömür üreticileri arasında yer alırken, Avustralya boksit, demir cevheri ve lityum gibi madenlerde öne çıkıyor. Türkiye ise 144,4 milyon metrik tonluk üretimle 20. sıraya yerleşti ve küresel üretimden yüzde 0,7 pay aldı. Türkiye'nin bir üstünde 147,2 milyon tonla Meksika, bir altında ise 141,8 milyon tonla Gine bulunuyor.

Türkiye'nin 20. sırada olması, ülkenin mineral üretim hacminin dünya ölçeğinde kayda değer bir seviyede olduğunu gösteriyor. Ancak bu sıralama tonaj bazlı olduğundan, ekonomik değeri veya stratejik önemi doğrudan yansıtmıyor. İlk 25 ülkenin üretim verileri şöyle sıralanıyor: Çin 5.341,4 milyon ton, ABD 2.397,4 milyon ton, Rusya 1.566,6 milyon ton, Hindistan 1.413,8 milyon ton, Avustralya 1.332,4 milyon ton, Endonezya 941,9 milyon ton, Suudi Arabistan 620,0 milyon ton, Kanada 570,2 milyon ton, İran 540,3 milyon ton, Brezilya 529,8 milyon ton, Güney Afrika 295,8 milyon ton, Kazakistan 253,8 milyon ton, BAE 238,3 milyon ton, Irak 226,6 milyon ton, Katar 215,2 milyon ton, Norveç 199,0 milyon ton, Kuveyt 156,2 milyon ton, Cezayir 151,3 milyon ton, Meksika 147,2 milyon ton, Türkiye 144,4 milyon ton, Gine 141,8 milyon ton, Almanya 122,8 milyon ton, Nijerya 115,1 milyon ton, Moğolistan 109,2 milyon ton ve Kolombiya 108,8 milyon ton.

Bölgesel dağılıma bakıldığında, Asya-Pasifik'in 2024 yılında 9 milyar 998,7 milyon tonla dünya üretiminin yüzde 50,3'ünü gerçekleştirdiği görülüyor. Çin'in katkısı çıkarıldığında bile bu bölgenin üretimi 4,7 milyar tonu ve küresel payı yüzde 23,4'ü buluyor. Kuzey Amerika yüzde 15,9 ile ikinci sırada yer alırken, Avrupa yüzde 12, Orta Doğu yüzde 11,6, Afrika yüzde 5,5 ve Güney Amerika yüzde 4,7 pay elde etti. Afrika, düşük hacimli kobalt ve platin grubu metaller gibi stratejik madenlerde öncü; Güney Amerika ise bakır ve lityumdaki kritik konumuyla dikkat çekiyor.

Veriler, mineral üretiminde belirgin bir yoğunlaşmaya da işaret ediyor. 2024'te küresel üretimin yaklaşık yüzde 90'ı ilk 25 ülke tarafından karşılandı. Bu tablo, ülkelerin sahip olduğu doğal kaynakların yanı sıra enerji rezervleri, madencilik altyapısı, sanayi kapasitesi ve iç talebin büyüklüğüyle şekilleniyor. Sonuçta, dünya mineral üretiminde Çin'in tartışmasız üstünlüğü göze çarparken, üst sıralardaki ülkeler aynı zamanda küresel enerji ve hammadde tedarik zincirinin kilit oyuncuları olarak öne çıkıyor. Türkiye ise toplam üretim hacmiyle ilk 25 ülke arasında yer alarak dünya madenciliğinde kayda değer bir konum elde etti.