ABD ve İran arasında 14 maddelik mutabakat: Hürmüz Boğazı’ndan nükleer stoklara kritik başlıklar

ABD ile İran arasında yapılan 14 maddelik mutabakat, askeri çatışmaların durdurulmasından Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası ticarete açılmasına kadar bir dizi önemli başlığı içeriyor. İki ülke, 60 günlük bir süreç içinde nihai anlaşmaya ulaşmayı planlıyor.

ABD'li üst düzey bir yetkili, düzenlenen telekonferansta basın mensuplarına mutabakat metninin detaylarını aktardı. Yetkili, metnin tamamını okuduğunu belirterek İran'ın nükleer silah edinmeyeceğini kabul ettiğini vurguladı. Ayrıca Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacağı, İran'ın nükleer stoklarının imha sürecinin ve 300 milyar dolarlık dondurulmuş fonların serbest bırakılmasına yönelik müzakerelerin derhal başlatılacağı duyuruldu.

Mutabakat metninde yer alan maddeler şunlar:

Askeri operasyonların sonlandırılması: ABD ve İran, Lübnan da dahil tüm cephelerde askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak bitirdiklerini ilan ediyor. Taraflar birbirlerine karşı savaş veya askeri operasyon başlatmama, güç kullanmama veya tehdidinde bulunmama taahhüdünde bulunuyor.

Egemenlik ve iç işlerine saygı: İki ülke birbirlerinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanımayı, iç işlerine karışmamayı kabul ediyor.

Nihai anlaşma süresi: Taraflar en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt ediyor; bu süre karşılıklı rıza ile uzatılabiliyor.

Deniz ablukası ve geçiş düzenlemeleri: ABD, mutabakatın imzalanmasının hemen ardından İran'a yönelik deniz ablukasını ve tüm engellemeleri kaldırmaya başlayacak ve 30 gün içinde tamamen sona erdirecek. Bu dönemde gemi trafiği, savaş öncesi seviyelere kademeli olarak artacak. ABD ayrıca nihai anlaşmanın imzalanmasından sonra 30 gün içinde İran sınırı yakınındaki kuvvetlerini geri çekecek.

Hürmüz Boğazı düzenlemesi: İran, ticari gemilerin Körfez'den Umman Denizi'ne geçişini 60 gün süreyle ücretsiz ve güvenli hale getirmek için gerekli önlemleri alacak. Geçişler derhal başlayacak, teknik ve askeri engellerin kaldırılmasıyla 30 günde yürürlüğe girecek. İran, Umman Sultanlığı ile diyalog kurarak boğazın gelecekteki yönetimini belirleyecek.

Ekonomik plan ve yaptırımlar: ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık bir ekonomi planı hazırlamayı taahhüt ediyor. Planın uygulama mekanizması nihai anlaşmada belirlenecek. ABD, nihai anlaşma kapsamında BMGK kararları, UAEA kararları ve tüm tek taraflı yaptırımları kaldırmayı taahhüt ediyor.

Nükleer program: İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini teyit ediyor. Zenginleştirilmiş malzeme stoklarının imhası, UAEA gözetiminde yerinde seyreltme yoluyla yapılacak. Taraflar zenginleştirme konusunu nihai anlaşmada ele alacak.

Statüko koruması: Nihai anlaşma imzalanana kadar İran nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, ABD yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ek asker göndermeyecek.

Petrol ihracatı muafiyeti: ABD, mutabakatın imzalanmasından hemen sonra İran ham petrolü ve türevlerinin ihracatı için Hazine Bakanlığı muafiyetleri verecek.

Dondurulmuş fonlar: ABD, İran'ın dondurulmuş fon ve varlıklarının kullanımını tamamen açmayı taahhüt ediyor. Fonlar, İran Merkez Bankası tarafından belirlenen lehtarlara ödenecek.

İzleme mekanizması: Mutabakatın uygulanmasını ve nihai anlaşmaya uyumu denetlemek üzere bir yürütme mekanizması kurulacak.

Müzakerelerin başlangıcı: Mutabakatın 1, 4, 5, 10 ve 11. maddelerinin uygulanmasıyla birlikte taraflar nihai anlaşma için diğer maddeler üzerinde müzakerelere başlayacak.

BM güvencesi: Nihai anlaşma, bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacak.